Historische Vereniging die Goude

Redactie: Miranda van Elswijk

Eindredactie: Ton Sevenhoven

Redactieadres: Postbus 307 2800 AH Gouda tel. 0182-536387

e-mailadres: info@diegoude.nl website: www.diegoude.nl

juli 2008, no. 27

Zomernieuwsbrief

De nieuwsbrief van de Historische Verenging die Goude komt steeds vlak voor een lezing uit. Dat is nu niet het geval (de eerstvolgende lezing is op 8 september 2008 en gaat over ‘Sporen’, het thema van Open Monumentendag). Deze nieuwsbrief kent een andere opzet. Met als hoogtepunt: een nieuwe rubriek, waarin een (bestuurs)lid van die Goude zichzelf voorstelt en vervolgens de pen aan een ander lid doorgeeft. In de eerste editie van de rubriek komt – hoe kan het ook anders – Nico Habermehl aan het woord. Wist u al dat Boris meer tijd vergt dan de twee zoons van Nico? Wie Boris is, leest u straks.

Aankondiging concert

Op 16 juli 2008 is er een bijzonder concert in de Sint Janskerk, ter herinnering aan de sterfdag van Erasmus (12 juli). Sander van Marion werd geïnspireerd door het boekje ‘Convivium Religiosum’ (oftewel ‘Een Goddelijk Festijn’) van Erasmus. Het boekje maakt deel uit van de ‘Colloquia’ of ‘Samenspraken’, dat in 1522 werd uitgegeven. ‘Colloquia’ werd door professor Herman Lethmaet na de brand van 1522 gebruikt om een nieuwe iconografie of beeldprogramma van de huidige Goudse Glazen in de Sint Jan te realiseren. Maurits Tompot, koster van de Sint Jan en schrijver van ‘Het Geheim van Erasmus’ geeft daarbij uitleg tussen de muziek door.

Oproep

Het Provinciaal Historisch Centrum (PHC) van het Erfgoedhuis Zuid-Holland organiseert in oktober 2008 een geschiedenisquiz voor alle historische verenigingen in Zuid-Holland. Elke historische vereniging mag één deelnemer afvaardigen. Deze deelnemer moet lid zijn van de vereniging en hij/zij vertegenwoordigt zijn/haar vereniging in alle rondes van deze quiz. De eerste ronde is een schriftelijke multiple choice-quiz, op zaterdag 11 oktober (= landelijke archievendag), waarschijnlijk in de ochtend, in 7 archieven verdeeld over de provincie. Elke regio levert één winnaar op. De 7 winnaars doen mee aan de tweede ronde, op 18 oktober (12.30- 15.00 uur), in het stadhuis van Gouda. Dit is een mondelinge quiz met meerkeuze- en open vragen. De winnaar van deze ronde is de kampioen van Zuid-Holland. De Zuid-Hollandse kampioen neemt het op 8 november tijdens de Hollanddag in de Hooglandse Kerk in Leiden op tegen de Noord-Hollandse kampioen.

Wie de Historische Vereniging die Goude durft te vertegenwoordigen, kan zich aanmelden bij Miranda van Elswijk via mvelswijk@hotmail.com of via 06-38232446.

Schipperen

Het op 2 juli gepresenteerde boekje met de korte, maar krachtige titel ‘Schipperen’, voorzien van de wat langere ondertitel ‘Zeven eeuwen tussen IJssel en Gouwe’, gaat in op de historische, economische en recreatieve aspecten van het water in Gouda. De publicatie is een uitgave van Stichting Gouda Havenstad ter gelegenheid van het evenement Gouda Waterstad-Goudse Glorie. De publicatie kwam tot stand in samenwerking met die Goude. Wat treft u zoal aan in het boekje?

In het zo langzamerhand gecanoniseerde Nederland kan een heuse watercanon niet ontbreken, zo moeten de samenstellers van het boekwerkje hebben gedacht. Christiaan van der Spek heeft deze taak op zich genomen met als resultaat een lijst met jaartallen die de kenner van de Goudse watergeschiedenis paraat moet hebben.
Dolph Blussé gaat op zoek naar het Goudse schip, dat volgens hem door weinigen vermoed, door nog minder gezocht en door niemand gevonden, toch echt bestaat. Een persoonlijk getint verhaal dat de lange zoektocht beschrijft naar dat Goudse schip, dat hij uiteindelijk in Almere en Marknesse aantreft. Het Goudse schip, zo betoogt Blussé, is een kleine kogge: een overnaads gebouwd schip met een lengte van 16- en een breedte van 4 tot 4,5 meter, een lage romp en een plat vlak, een rechte, enigszins vallende voor- en achtersteven, een dek en getuigd met één mast. Met deze maten kon het schip precies door de kleinste van de Goudse sluizen: de Donkere Sluis.
Gouda heeft niet één, maar drie Mallegatsluizen gekend. Hans Suijs beschrijft deze drie sluizen in chronologische volgorde. In zijn betoog komt ook de strijd tussen de Havensluis en de Mallegatsluis aan de orde. Deze is uiteindelijk gewonnen door de Mallegatsluis tot ook deze sluis in 1936 voorbij wordt gestreefd door de Julianasluis. Een evenwichtig artikel van de immer strijdbare Hans Suijs.
Een belangrijk historische gebeurtenis in 1658 was voor Gouda de aanleg van de snelle trekvaartverbinding met Amsterdam. Over het ontstaan en de ontwikkeling van deze trekvaart heeft Christiaan van der Spek een interessant verhaal geschreven. Centraal hierin staat de trekschuit, het vervoermiddel bij uitstek in de zeventiende en achttiende eeuw.
In 1840 wordt de eerste stoombootrederij, genaamd 'De IJsel' opgericht. Over deze en andere stoomvaartrederijen handelt het artikel van Elly van Gelderen-Kasbergen. Het is één van de weinige studies over de stoomvaart in Gouda en verdient daarom niet alleen alle lof, maar ook aanmoediging het onderzoek verder uit te diepen. Goede aanzetten daartoe worden in het artikel al gegeven. De studie beperkt zich niet alleen tot de rederijen, maar gaat ook in op de schepen en hun bemanning, evenals op de ondergang van de stoomvaart door de komst van de verbrandingsmotor.
Wim de Groot neemt de lezer mee op een wandeltocht langs de Turfsingel in het begin van de twintigste eeuw. Op zijn beurt schetst Han Breedveld in een persoonlijk relaas het drukke leven aan de Veerstal rond 1950, toen nog het bruisende IJsselfront. Het interview van Elly van Gelderen-Kasbergen met de laatste der Mohikanen Marco Hoogendijk, dat aan deze artikelen voorafgaat, geeft een persoonlijk beeld van een gepassioneerd Gouds waterkenner.
Niet alleen wordt naar het verleden, maar ook naar de toekomst gekeken. Marlies Remmert van het projectbureau Cultureel & Havenkwartier schetst de vele mogelijkheden en plannen die bij de gemeente Gouda bestaan om het begrip Hollandse Waterstad verdere invulling te geven. Zij noemt zaken als het beter bevaarbaar maken van de geheimzinnige waterlopen rond de motte en de Sint-Janskerk en bovenal het herstel van de open verbinding tussen Gouwe en IJssel, dat ook het schuren van de grachten weer mogelijk moet maken. Opvallende afwezige: het Nonnenwater. Hierover wordt met geen woord gerept.
Het slotartikel is van de hand van de voorzitter van het Platform Goudse Glorie Paul Rietjens, die de Staande Mastroute beschrijft. Dit is een vaarroute tussen het IJsselmeer en de Deltawateren voor schepen met een opbouwhoogte van meer dan 6 meter. Uiteraard maakt ook Gouda deel uit van deze route.
Het fraaie boekwerkje, professioneel geredigeerd door Christiaan van der Spek, mooi vormgegeven door Dick Hoogendoorn en voorzien van prachtige illustraties, vakkundig bewerkt door Hermen Buurman, is het een streling voor de geest en een lust voor het oog en dat alles voor de geringe prijs van 8,50 euro. Verkrijgbaar bij de Stichting Gouda Havenstad, die Goude en bij de Goudse boekhandels.

Nieuwe rubriek: wie is… Nico Habermehl

Omschrijf jezelf in 't kort (naam, getrouwd /ongetrouwd, kinderen, huisdieren, leeftijd, wat je verder kwijt wilt)

Mijn naam is Nico Habermehl, geboren in 1946 en in 1973 getrouwd met Jeannette van ’t Land. Samen hebben we twee zoons, van wie de oudste group sales manager is en de jongste archeoloog. Beide jongens wonen al de nodige jaren op zichzelf in respectievelijk Rhoon en Gouda. Onze vaste huisgenoot is kater Boris, die meer aandacht vraagt dan twee kinderen. Naast mijn werk besteed ik de nodige tijd aan Stichting Boughaz, die zich toelegt op het vastleggen van de geschiedenis van Marokkanen in Gouda.

Woon je in Gouda en zo ja, sinds wanneer?

Wij wonen sinds 1985 in Gouda. Ik kreeg een baan op het ministerie van Onderwijs in Zoetermeer. Dat betekende dat wij onze woonplaats Zwolle moesten verlaten. Na bezoeken aan Gouda, Leiden, Delft en Woerden, steden met als centrale kenmerk een oude kern, kozen we voor Gouda. Hier wonen wij nog steeds met genoegen.

Sinds wanneer ben je lid van die Goude? Ben je bestuurslid of heb je een andere rol binnen de vereniging?

Kort nadat ik in Gouda kwam wonen, ben ik lid van die Goude geworden. Enkele jaren later werd ik voor een bestuursfunctie gevraagd. Vanuit die positie heb ik mij toegelegd op het uitgeven van boeken. Daarnaast was ik lange tijd redacteur van de Tidinge. Na het onverwachte overlijden van voorzitter Klaas Ids Nauta in 2001 werd ik gevraagd zijn plaats in te nemen. Dat heb ik na enige aarzeling gedaan en eerlijk gezegd heb ik er nooit spijt van gehad. Het betekende wel een forse tijdsinvestering, maar het was zonder meer leuk om te doen. Na een bestuurslidmaatschap van 20 jaar heb ik mij in 2008 niet meer herkiesbaar gesteld. Voordeel is dat ik nu meer tijd heb voor onderzoek.

Waarom ben je lid van die Goude?

Geschiedenis zit bij mij in de genen. Vandaar dat ik van nature geïnteresseerd ben in het verleden van de plaats waar ik woon. Dat was zo in Zwolle en sedert de verhuizing ook in Gouda. Overigens was die kennismaking met Gouda intensief doordat ik vijf jaar achtereen voor Open Monumentendag de wandelroutes heb samengesteld. Een betere manier om de stad te leren kennen is er niet. Bovendien kom je via de vereniging in contact met mensen die dezelfde interesse hebben.

Welke activiteiten van de vereniging spreken je aan?

Het meeste affiniteit heb ik met historisch onderzoek en de weergave daarvan in boeken of artikelen. In de loop der jaren heb ik het nodige gepubliceerd. Hoogtepunt vormde de stadsgeschiedenis die in 2002 is verschenen. Aan dit standaardwerk hebben 25 auteurs gewerkt. Nog steeds heeft deze studie niets aan kracht ingeboekt. Daarnaast vind ik het leuk om bij de cursus Goudologie van het Historisch Platform de introductieles te verzorgen. Ook geef ik lezingen over diverse historische onderwerpen. Vorig jaar ben ik gestart met uitzendingen over historisch Gouda op Gouwestad TV. Samen met Jane ter Steege en Fer Groeneveld vormen we een hecht team dat inmiddels vijf uitzendingen van zo’n 25 minuten heeft verzorgd. De voorbereidingen voor een volgende reeks uitzendingen zijn inmiddels gestart.

Heb je tips voor de vereniging?

Actief blijven, nieuw dingen uitproberen en niet onbelangrijk: groeien, om zo de stem van de vereniging (nog) duidelijker te laten doorklinken.

Wie moet de volgende keer aan het woord komen in deze rubriek?

Adri van den Brink, de nieuwe voorzitter.

Agenda

16 juli	Orgelconcert Sander van Marion in de Sint Janskerk
24-27 juli	Havenstaddagen Goudse Glorie. Tijdens deze dagen meren 170 historische bedrijfsvaartuigen af in het sfeervolle centrum van Gouda. Langs deze schepen loopt de ‘Goudse Glorie flaneerroute’ waar men door de trotse schippers wordt uitgenodigd diens schepen te bekijken. Gouda is eeuwen een belangrijke haven geweest voor de binnenvaart van Zeeland naar Noord Nederland. De Kogge, de oorlogsschepen, de trekvaart, de klippers en tjalken, alle moesten door het hart van Gouda. Nog steeds is Gouda een markante halte in de ‘staande mastroute’ Amsterdam – Rotterdam. Alle activiteiten langs de flaneerroute zijn geïnspireerd op het water en de rijke watergeschiedenis van de stad. Er zijn gezellige pleinen met terrassen, kunstmarkten, nautische markten en muziek. Tentoonstellingen tonen de belangrijke rol van water in en om Gouda. In de Garenspinnerij zijn oude prenten over de vrachtvaart rond 1900 te zien, deels in 3D. Er zijn demonstraties varen, restauratie, kaas vermarkten, wrikken, ornamenteren en meer aan en op het water. En natuurlijk kan er ook meegevaren worden over de IJssel en de Binnengouwe. Zie programma op: www.goudseglorie.nl.
23 augustus	Excursie naar Wijk bij Duurstede en Huis Doorn. 's Morgens is er een stadswandeling door het kleine stadje Wijk bij Duurstede, bekend van het schilderij "Molen bij Wijk bij Duurstede" door Ruysdael. Belangrijke bezienswaardigheden zijn bijvoorbeeld de restanten van het kasteel Duurstede, met daarbij het wandelpark uit 1852 en de walpoortmolen. In principe wordt 's middags een bezoek gebracht aan het kasteel Huis Doorn. Hier verbleef Nederlands bekende asielzoeker keizer Wilhelm ll van 1920 tot aan zijn dood in 1941. Het interieur bevat herinneringen aan Wilhelm ll en zijn keizerlijke verzamelingen. In het park bevindt zich het mausoleum met de graftombe van Wilhelm ll. In samenhang met de openingstijden kan de volgorde van deze excursiedag worden omgedraaid.
6 september	Cultuurdagen
8 september	Lezing over ‘Sporen’ (het thema van Open Monumentendag) door Leo Verhart
13 september	Open Monumentendag
18 oktober	Excursie naar Zaltbommel en kasteel Ammersoyen
23 oktober	Waterconferentie, georganiseerd door het Watergilde in samenwerking met de gemeente Gouda en de Stichting Gouda Havenstad. De conferentie bestaat uit presentaties over de ervaringen in twee Hollandse steden met hun successen en tegenvallers. Ook wordt het eindrapport van het consortium Hollandse Waterstad toegelicht. Hieraan is reeds drie jaar gewerkt door onder andere de gemeente Gouda, het Hoogheemraadschap van Rijnland, de RACM, de provincie Zuid-Holland, Het Zuid Hollands Bureau voor Toerisme en het Gouds Watergilde. De conferentie wordt besloten met een unieke wandeling door een drooggelegde overkluizing in het hartje van de oude stad. Alleen tijdens deze conferentie en een korte tijd daarna zullen de ondergrondse sporen te bezichtigen zijn. Daarna wordt het weer gewoon stromend water.
27 oktober	Erasmusnacht, ter herinnering aan het feit dat de beroemdste Gouwenaar hier geboren werd.
oktober/november	Lezing n.a.v. dissertatie Bianca van der Berg: ‘Bouwgeschiedenis van de Sint-Janskerk’
1 december	Lezing ‘Mysterie Zwarte Piet’ door Frits Booy